Krwiściąg lekarski - Sanguisorba officianalis Linne
Krwiściąg mniejszy - Sanguisorba minor Scopoli
rodzina: różowate - Rosaceae

Dr Henryk Różański
luskiewnik
sanguisorba
Krwiściąg lekarski - Sanguisorba officinalis L. (Krosno-Suchodół, Dolina Lubatówki), sierpień 2007 r.
Opis botaniczny
Krwiściąg lekarski - Sanguisorba officinalis L. - roślina wieloletnia dorastająca do 1 m wys., kłącze poziome, grube. Roślina preferująca gleby wilgotne, a nawet podmokłe. Występuje na niżu i w górach, w pobliżu cieków i zbiorników wodnych, na bagnach, podmokłych łąkach, pastwiskach, na mokrych polanach, w pobliżu rowów melioracyjnych, przy olsach. Łodyga wzniesiona, w górze rozgałęziona, słabo ulistniona, kanciasta, naga;  liście dolne (przyziemne) duże i liczne. Liście nieparzysto-pierzasto-złożone; listki (7-13 sztuk) jajowate, eliptyczne lub podłużnie sercowate, brzegiem ząbkowane, lśniące, na ogonkach; przylistki u nasady sercowate, podługowate, ostropiłkowane lub karbowane. Kwiaty zebrane w wydłużone główki (walcowate); dolne są kwiatami męskimi, pręcikowymi; górne - żeńskie, a środkowe - obupłciowe. Kwiaty najpierw zielone, potem czerwone i brunatne. Kielich pojedynczy, 4-działkowy. Kwitnie od maja do sierpnia.

Podobne właściwości lecznicze posiada krwiściąg mniejszy - Sanguisorba minor Scop., dorastający do 50 cm wys., o kwiatach zebranych w kuliste główkowate kwiatostany. Kwitnie od maja do lipca, występuje na pogórzu i w południowej oraz zachodniej części niżu. Preferuje gleby wapienne (zbocza, wzgórza, pola).
sanguisorba officinalis
Krwiściąg lekarski - Sanguisorba officinalis L. (Krosno-Suchodół, Dolina Lubatówki), sierpień 2007 r.
Surowiec
Do celów leczniczych wykorzystywane jest ziele i kłącze wraz z korzeniami krwiściągu - Herba et Rhizoma cum radicibus Sanguisorbae. Dawniej niesłusznie określano kłącza mianem korzenia - Radix Sanguisorbae.
Kłącza należy zbierać we wrześniu i w październiku, natomiast ziele wraz z czerwonymi główkami w lipcu i sierpniu. Surowce można suszyć w temperaturze do 60o C. Susz po zmieleniu przechowywać w słojach w ciemnym miejscu.
Składniki czynne
Krwiściągi zawierają saponiny trójteprenowe (glikozyd - sanguisorbin 2-4%, triterpen - sanguisorbicenin), triterpeny (kwas ursolowy), garbniki (gallokatechiny, katechiny) ok. 9-17%, fenolokwasy (galusowy, katechowy, taninowy), flawonoidy (rutyna, kempferol), witaminę C, witaminę K (fitochinony), fitosterole, fitoncydy.
Ziele z kwiatami zawiera mniej garbników, jednakże dodatkowo posiada glikozydy cyjanidyny (cyanidin-3-glucoside, cyanidin-3,5-diglucosides) i kwercetynę
Działanie
Przeciwzapalne, ściągające, przeciwwysiękowe, przeciwbiegunkowe, przeciwobrzękowe, przeciwkrwotoczne, hamujące krwawienia miesiączkowe, moczopędne, antyseptyczne, przeciwwrzodowe, przeciwłojotokowe.
Wskazania
Wewnętrznie: skłonności do krwotoków z nosa, zapalenie naczyniówki, krwotoki maciczne, nadmierne krwawienia miesiączkowe, choroba wrzodowa, krwiomocz, zapalenie, nieżyt żołądka i jelit, biegunki różnego pochodzenia, zaburzenia trawienne, wzdęcia, nieprzyjemny zapach z ust, pochodzący z żołądka, czerwonka bakteryjna i pierwotniakowa, brodawczaki jelita grubego, zespół jelita drażliwego, plamice i inne skazy naczyniowe, hemoroidy.
Zewnętrznie: stan zapalny i infekcje skóry (okład, przemywanie) oraz błony śluzowej narządów płciowych, jamy ustnej i gardła (płukanki, nasiadówki, irygacje), stan zapalny i obrzęk spojówek, naczyniówki i gałki ocznej, nadmierne łzawienie, zapalanie gruczołów łzowych (okłady, przemywanie), zapalenie dziąseł, krwawienia z dziąseł (płukanka), cuchnące upławy (irygacja, nasiadówka), stan zapalny odbytu (lewatywa), trądzik pospolity, łojotokowe zapalnie skóry, mokre wypryski, opryszczka, owrzodzenia, zapalenie potnicowe skóry, pokrzywka, nadmierne pocenie się stóp i dłoni, trądzik różowaty. Przetłuszczanie, brak połysku włosów. Trudno gojące się rany (okłady).
Dawkowanie
1. Sproszkowane ziele i kłącze - Pulvis Sanguisorbae: 3-6 g (1-2 łyżeczki) 3 razy dziennie.
2. Nalewka krwiściągowa - Tinctura Sanguisorbae 1:3: 3-5 ml 3 razy dziennie.
3. Odwar krwiściągowy - Decoctum Sanguisorbae 5%: 3-5 razy dziennie po 15-30 ml.
4. Świeży sok krwiściągowy - Succus Sanguisorbae: 4-5 razy dziennie 5-10 ml.
5. Ziołomiód krwiściągowy - Mel Sanguisorbae: 1 łyżka 3-4 razy dziennie.
Preparaty
Proszek z krwiściągu - Pulves Sanguisorbae: kłącze i (lub) ziele krwiściągu zmielić w młynku do kawy. Przechowywać w szczelnym słoju. Zażywać 3 razy dziennie po 1-2 łyżeczki, dobrze popić.
Nalewka krwiściągowa - Tinctura Sanguisorbae: 1 część świeżego lub suchego ziela i (lub) kłącza (zmielonego) zalać 3 częściami alkoholu 40-60%, odstawić na 7 dni, przefiltrować. Stosować doustnie 3-4 razy dziennie po 5 ml w 100 ml wody przez 3-7 dni. Zewnętrznie do pędzlowania schorzałych miejsc w stanie nierozcieńczonym, do płukanek (1 łyżeczka nalewki na 1/2-1 szklankę wody przegotowanej z 1 łyżeczką octu spożywczego 5-6%), do płukania włosów (jak wcześniej). Do okładów na rany (z octem) - 1 łyżeczka nalewki na 1/2 szklanki wody przegotowanej. Nalewkę do okładów na rany można rozcieńczać roztworem soli fizjologicznej (dostępna w aptekach).
Odwar krwiściągowy - Decoctum Sanguisorbae: 2 łyżki ziela lub kłącza zmielonego zalać 2 szklankami wody, gotować 5 minut; odstawić na 30 minut, przecedzić. Pić 4-5 razy dziennie po 100 ml w przypadku chorób układu pokarmowego (przez 3-10 dni) lub 2 razy dziennie po 150-200 ml w przypadku profilaktyki krwotoków i zmniejszania krwawienia miesiączkowego przez 14-21 dni. W przypadku chorób naczyniowych i skórnych pić 2 razy dziennie po 100 ml (1 łyżka surowca na 220 ml wody, gotować 5 minut, uzupełnić brakującą ilość wody po ugotowaniu i przecedzeniu) przez 2-3 tygodnie. Ponadto stosować do płukanek, nasiadówek, lewatywy (100-150 ml), okładów i przemywania. Do leczenia oczu można sporządzać odwar używając fizjologicznego roztworu soli kuchennej (0,9%). Do zalania ziół zastosować wówczas nie czystą wodę lecz gotowy roztwór soli. Zawsze pamiętać o uzupełnieniu wyparowanej i pochłonietej przez zioła wody do zaplanowanej objętości (200 lub 400 ml). Taki odwar z krwiściągu nadaje się także do okładów na trudno gojące się rany.
Ziołomiód krwiściągowy - Mel Sanguisorbae: na 1 łyżkę miodu dać 1 płaską łyżeczkę zmielonego świeżego (albo suchego) ziela lub kłącza, 1 łyżeczkę wódki i 1 łyżeczkę gliceryny, wymieszać. Po 3 dniach można zażywać 3 razy dziennie po 1 łyżce jako środek wzmacniający (przez 1-2 tygodnie).
Mieszanki
Rp. Mieszanka przeciwkrwotoczna
Ziele lub kłącze krwiściągu 1 część
Ziele tasznika - 1 część
Ziele lub kwiat krwawnika 1 część
Ziele srebrnika 1 część
Liść babki 1 część
Zioła wymieszać. 1 łyżkę mieszanki zalać 1 szklanką wody, zagotować i odstawić na 30 minut, przecedzić. Pić 2-4 razy dziennie po 100 ml.
Wskazania: profilaktyka krwotoków, hamowanie nadmiernych krwawień miesiączkowych, choroba wrzodowa, hemoroidy.

Rp. Mieszanka przeciwbiegunkowa
Ziele lub kłącze krwiściągu 1 cz.
Kłącze rdestu wężownika 1 cz.
Kłącze pięciornika 1 cz.
Ziele przywrotnika 1 cz.
Ziele (liść) szałwi 1 cz.
Kora dębu 1 cz.
Ziele mięty 1 cz.
Zioła wymieszać. 1 łyżkę mieszanki zalać 1 szklanką wody, zagotować i odstawić na 30 minut, przecedzić. Pić 46 razy dziennie po 100 ml.
Wskazania: zaburzenia trawienne, zatrucia pokarmowe, biegunka, wzdęcia, nieżyt jelit i żołądka.
krwisciag
Krwiściąg lekarski - Sanguisorba officinalis L. (Krosno-Suchodół, Dolina Lubatówki), sierpień 2007 r.

Dokument i receptury chronione prawami autorskimi
Dr Henryk Różański
luskiewnik
Poznań-Swarzędz 2007