| Krwiściąg lekarski - Sanguisorba officianalis Linne Krwiściąg mniejszy - Sanguisorba minor Scopoli rodzina: różowate - Rosaceae |
| Dr Henryk
Różański luskiewnik |
Krwiściąg lekarski - Sanguisorba officinalis L. (Krosno-Suchodół, Dolina Lubatówki), sierpień 2007 r. |
| Opis botaniczny |
|
Krwiściąg
lekarski - Sanguisorba
officinalis L. - roślina wieloletnia dorastająca do 1 m wys.,
kłącze poziome, grube. Roślina preferująca gleby wilgotne, a nawet
podmokłe. Występuje na niżu i w górach, w pobliżu cieków
i zbiorników wodnych, na bagnach, podmokłych łąkach,
pastwiskach, na mokrych polanach, w pobliżu rowów
melioracyjnych, przy olsach. Łodyga wzniesiona, w górze
rozgałęziona, słabo ulistniona, kanciasta, naga; liście dolne
(przyziemne) duże i liczne. Liście nieparzysto-pierzasto-złożone;
listki (7-13 sztuk) jajowate, eliptyczne lub podłużnie sercowate,
brzegiem ząbkowane, lśniące, na ogonkach; przylistki u nasady
sercowate, podługowate, ostropiłkowane lub karbowane. Kwiaty zebrane w
wydłużone główki (walcowate); dolne są kwiatami męskimi,
pręcikowymi; górne - żeńskie, a środkowe - obupłciowe. Kwiaty
najpierw zielone, potem czerwone i brunatne. Kielich pojedynczy,
4-działkowy. Kwitnie od maja do sierpnia.
Podobne właściwości lecznicze
posiada krwiściąg mniejszy - Sanguisorba minor Scop.,
dorastający do 50 cm wys., o kwiatach zebranych w kuliste
główkowate kwiatostany. Kwitnie od maja do lipca, występuje na
pogórzu i w południowej oraz zachodniej części niżu. Preferuje
gleby wapienne (zbocza, wzgórza, pola).
|
Krwiściąg lekarski - Sanguisorba officinalis L. (Krosno-Suchodół, Dolina Lubatówki), sierpień 2007 r. |
| Surowiec |
|
Do celów leczniczych
wykorzystywane jest ziele i kłącze
wraz z korzeniami krwiściągu -
Herba et Rhizoma cum radicibus
Sanguisorbae. Dawniej niesłusznie określano kłącza mianem
korzenia - Radix Sanguisorbae.
Kłącza należy zbierać we
wrześniu i w październiku, natomiast ziele wraz z czerwonymi
główkami w lipcu i sierpniu. Surowce można suszyć w temperaturze
do 60o C. Susz po zmieleniu przechowywać w słojach w ciemnym
miejscu.
|
| Składniki czynne |
|
Krwiściągi zawierają saponiny
trójteprenowe (glikozyd - sanguisorbin 2-4%, triterpen -
sanguisorbicenin), triterpeny (kwas ursolowy), garbniki
(gallokatechiny, katechiny) ok. 9-17%, fenolokwasy (galusowy,
katechowy, taninowy), flawonoidy (rutyna, kempferol), witaminę C,
witaminę K (fitochinony), fitosterole, fitoncydy.
Ziele z kwiatami zawiera mniej
garbników, jednakże dodatkowo posiada glikozydy cyjanidyny
(cyanidin-3-glucoside, cyanidin-3,5-diglucosides) i kwercetynę
|
| Działanie |
| Przeciwzapalne, ściągające,
przeciwwysiękowe, przeciwbiegunkowe, przeciwobrzękowe,
przeciwkrwotoczne, hamujące krwawienia miesiączkowe, moczopędne,
antyseptyczne, przeciwwrzodowe, przeciwłojotokowe. |
| Wskazania |
|
Wewnętrznie:
skłonności do krwotoków z nosa, zapalenie
naczyniówki, krwotoki maciczne, nadmierne krwawienia
miesiączkowe, choroba wrzodowa, krwiomocz, zapalenie, nieżyt żołądka i
jelit, biegunki różnego pochodzenia, zaburzenia trawienne,
wzdęcia, nieprzyjemny zapach z ust, pochodzący z żołądka, czerwonka
bakteryjna i pierwotniakowa, brodawczaki jelita grubego, zespół
jelita drażliwego, plamice i inne skazy naczyniowe, hemoroidy.
Zewnętrznie:
stan zapalny i infekcje skóry (okład, przemywanie) oraz błony
śluzowej narządów płciowych, jamy ustnej i gardła (płukanki,
nasiadówki, irygacje), stan zapalny i obrzęk spojówek,
naczyniówki i gałki ocznej, nadmierne łzawienie, zapalanie
gruczołów łzowych (okłady, przemywanie), zapalenie dziąseł,
krwawienia z dziąseł (płukanka), cuchnące upławy (irygacja,
nasiadówka), stan zapalny odbytu (lewatywa), trądzik pospolity,
łojotokowe zapalnie skóry, mokre wypryski, opryszczka,
owrzodzenia, zapalenie potnicowe skóry, pokrzywka, nadmierne
pocenie się stóp i dłoni, trądzik różowaty.
Przetłuszczanie, brak połysku włosów. Trudno gojące się rany
(okłady).
|
| Dawkowanie |
| 1. Sproszkowane ziele i kłącze -
Pulvis Sanguisorbae: 3-6
g (1-2 łyżeczki) 3 razy dziennie. 2. Nalewka krwiściągowa - Tinctura Sanguisorbae 1:3: 3-5 ml 3 razy dziennie. 3. Odwar krwiściągowy - Decoctum Sanguisorbae 5%: 3-5 razy dziennie po 15-30 ml. 4. Świeży sok krwiściągowy - Succus Sanguisorbae: 4-5 razy dziennie 5-10 ml. 5. Ziołomiód krwiściągowy - Mel Sanguisorbae: 1 łyżka 3-4 razy dziennie. |
| Preparaty |
|
Proszek
z krwiściągu - Pulves
Sanguisorbae: kłącze i (lub) ziele krwiściągu zmielić w młynku
do kawy. Przechowywać w szczelnym słoju. Zażywać 3 razy dziennie po 1-2
łyżeczki, dobrze popić.
Nalewka
krwiściągowa - Tinctura
Sanguisorbae: 1 część świeżego lub suchego ziela i (lub) kłącza
(zmielonego) zalać 3 częściami alkoholu 40-60%, odstawić na 7 dni,
przefiltrować. Stosować doustnie 3-4 razy dziennie po 5 ml w 100 ml
wody przez 3-7 dni. Zewnętrznie do pędzlowania schorzałych miejsc w
stanie nierozcieńczonym, do płukanek (1 łyżeczka nalewki na 1/2-1
szklankę wody przegotowanej z 1 łyżeczką octu spożywczego 5-6%), do
płukania włosów (jak wcześniej). Do okładów na rany (z
octem) - 1 łyżeczka nalewki na 1/2 szklanki wody przegotowanej. Nalewkę
do okładów na rany można rozcieńczać roztworem soli
fizjologicznej (dostępna w aptekach).
Odwar krwiściągowy - Decoctum Sanguisorbae: 2 łyżki ziela lub kłącza zmielonego zalać 2 szklankami wody, gotować 5 minut; odstawić na 30 minut, przecedzić. Pić 4-5 razy dziennie po 100 ml w przypadku chorób układu pokarmowego (przez 3-10 dni) lub 2 razy dziennie po 150-200 ml w przypadku profilaktyki krwotoków i zmniejszania krwawienia miesiączkowego przez 14-21 dni. W przypadku chorób naczyniowych i skórnych pić 2 razy dziennie po 100 ml (1 łyżka surowca na 220 ml wody, gotować 5 minut, uzupełnić brakującą ilość wody po ugotowaniu i przecedzeniu) przez 2-3 tygodnie. Ponadto stosować do płukanek, nasiadówek, lewatywy (100-150 ml), okładów i przemywania. Do leczenia oczu można sporządzać odwar używając fizjologicznego roztworu soli kuchennej (0,9%). Do zalania ziół zastosować wówczas nie czystą wodę lecz gotowy roztwór soli. Zawsze pamiętać o uzupełnieniu wyparowanej i pochłonietej przez zioła wody do zaplanowanej objętości (200 lub 400 ml). Taki odwar z krwiściągu nadaje się także do okładów na trudno gojące się rany. Ziołomiód krwiściągowy - Mel Sanguisorbae: na 1 łyżkę miodu dać 1 płaską łyżeczkę zmielonego świeżego (albo suchego) ziela lub kłącza, 1 łyżeczkę wódki i 1 łyżeczkę gliceryny, wymieszać. Po 3 dniach można zażywać 3 razy dziennie po 1 łyżce jako środek wzmacniający (przez 1-2 tygodnie). |
| Mieszanki |
| Rp.
Mieszanka przeciwkrwotoczna Ziele lub kłącze krwiściągu 1 część Ziele tasznika - 1 część Ziele lub kwiat krwawnika 1 część Ziele srebrnika 1 część Liść babki 1 część Zioła wymieszać. 1 łyżkę mieszanki zalać 1 szklanką wody, zagotować i odstawić na 30 minut, przecedzić. Pić 2-4 razy dziennie po 100 ml. Wskazania: profilaktyka krwotoków, hamowanie nadmiernych krwawień miesiączkowych, choroba wrzodowa, hemoroidy. Rp. Mieszanka przeciwbiegunkowa Ziele lub kłącze krwiściągu 1 cz. Kłącze rdestu wężownika 1 cz. Kłącze pięciornika 1 cz. Ziele przywrotnika 1 cz. Ziele (liść) szałwi 1 cz. Kora dębu 1 cz. Ziele mięty 1 cz. Zioła wymieszać. 1 łyżkę mieszanki zalać 1 szklanką wody, zagotować i odstawić na 30 minut, przecedzić. Pić 46 razy dziennie po 100 ml. Wskazania: zaburzenia trawienne, zatrucia pokarmowe, biegunka, wzdęcia, nieżyt jelit i żołądka. |
Krwiściąg lekarski - Sanguisorba officinalis L. (Krosno-Suchodół, Dolina Lubatówki), sierpień 2007 r. |
| Dokument i receptury chronione prawami
autorskimi Dr Henryk Różański luskiewnik Poznań-Swarzędz 2007 |