Średniowiecze-Renesans
i System Norymberski

Niemetryczne jednostki

Starożytne jednostki zostały potem (w 1555 roku) wykorzystane przez system norymberski miar i wag - Pondus Medicinalis (Medicum) Noricum, obowiązujący do XIX wieku, a w niektórych krajach do początku XX wieku.

W systemie norymberskim 1 skrupuł stanowił 20 granów (gr).

1 gran odpowiadał masie ziarna jęczmienia – 0,062 gramom (g), czyli 62 miligramom (mg). Granum – ziarno zboża. Przyjęto również drachmy, uncje i funty (libra).

1 funt =12 uncji = 96 drachm = 288 skrupuł = 5760 granów

1 uncja = 8 drachm = 24 skrupuł = 480 granów

1 drachma = 3 skrupuł = 60 granów

1 skrupuł = 20 granów

Jednostka słownie	Symbol jednostki i ilości w danej jednostce	Objaśnienie
Funt aptekarski (libra)		Ilości podawano umieszczając za symbolem jednostki liczbę zapisaną cyframi rzymskimi. Istnieją również publikacje w których ilości precyzowano wstawiając przed symbolem jednostki liczbę zapisaną cyframi arabskimi. Spotkałem się również z zapisami ilości funtów za pomocą litery greckiej beta - ß (pół, czyli 1/2) lub literą S (semis - połowa).
Libra, Libr.		Libra media - 1/2 funta; rzadko stosowany symbol w publikacjach lekarskich, częściej używany symbol funta aptekarskiego. Literą S (semis) umieszczoną po symbolu libra oznaczano połowę (1/2 libra).
Uncia, uncja, Unc.		Uncia libra, uncia media - 1/2 uncji oznaczano literą S za sybolem uncji, albo literą beta - ß. Półtora uncji, czyli seskwiuncję (sesquiuncia) oznaczano cyfrą rzymską i lub częsciej j oraz literką beta - ß, umieszczonymi za symbolem uncji.
Drachma, dragma, drachme		Ilości podawano umieszczając za symbolem drachmy liczbę przedstawioną cyframi rzymskimi w układzie i, ii, iii, iv, v...itd. lub układzie j, jj, jjj, jv, v, vj... itd., sporadycznie w układzie kombinacji krótkiego i oraz długiego j: ij (2), iij (3), iv (4), v (5), vi (6), vij (7), viij (8), ix (9), xij (12)... itd. Nie wszystko jednak było takie oczywiste, bowiem spotkałem w pracach lekarskich specyficzny zapis ilości drachmy, mianowicie: nad symbolem drachmy wstawiano cyfrę arabską (malutkich rozmiarów), podczas gdy za symbolem drachmy dodatkowo cyfry rzymskie. Oczywiście należało do liczby wyrażonej cyfrą arabską nad symbolem dodać liczbę wyrażoną cyfrą rzymską. Rzadko było to praktykowane, a jeśli już to najczęściej była to litera j (za symbolem), oznaczająca 1, a nad drachmą umieszczano cyfrę arabską dopełniającą liczbę. Skracało to zapis, zatem miało czysto techniczne uzasadnienie. Dragma media (1/2 drachmy, pół drachmy) oznaczona literą S (semis) za symbolem drachmy. Semidragma (semidrachma), czyli połówka drachmy oznaczona była również literką beta - ß, umieszczoną za symbolem drachmy.
Skrupuł, Scrupulus, Scrup., Scr. Scripulum, Scrip.	rzadziej	Scrupulus media - 1/2 skrupuła zaznaczano literką S za symbolem jednostki, albo literą ß. Liczbę wskazywano cyframi rzymskimi (za symbolem jednostki), rzadziej arabskimi (przed symbolem jednostki).
Gran, Granum	gr., Gr., grn, gr, Gr	Cyframi arabskimi lub rzymskimi umieszczonymi za lub przed skrótem jednostki wskazywano odpowiednią liczbę.
As, Libra rzymska		podobnie jak przy funcie aptekarskim.
Fasciculus	F	= 1 uncja aptekarska = 30 gramów
Manipulus (garść)	M	= 1/2 uncji aptekarskiej = 15 g
Pugillus, szczypta	Pug.	tyle, ile nabrać można w 3 palce danej substancji; zależnie, od 1/2 grama do 2 gram
Mensura, miarka	Mens., Ms.	= 36 uncji = 1000 gram
Dawne jednostki polskie stosowane w handlu
1 kamień	25 funtów	10,1376 kg
1 funt	32 łuty	0,4055 kg
1 łut	4 drachmy	12,67 g
Dawne jednostki rosyjskie stosowane w handlu
1 dola		44,4 mg
1 zolotnik (zołotnik)	96 doli	4,267 g
1 łot (łut rosyjski)	3 zołotniki	12,8 g

1 funt rosyjski	32 łuty	0,4095 kg (409,51 g)
1 pud	40 funtów	16,38 kg

Inne dawne miary i przeliczniki

W dawnej Polsce:

1 centnar = 4 kamienie po 25 funtów

1 funt handlowy = 16 uncji

1 uncja handlowa = 2 łuty

1 łut = 4 drachmy

1 drachma = 3 skrupuły

1 skrupuł = 24 grany

1 gran = 5,5 granika

1 granik = 8 mg

W dawnej polskiej aptece:

1 funt aptekarski =12 uncji

1 uncja = 8 drachm

1 drachma = 3 skrupuły

1 skrupuł = 200 gran

1 funt aptekarski polski = 358,333 gram

1 funt aptekarski polski = 28 łutom, 1 drachmie, 11 granom, 42,626 miligramom wagi handlowej polskiej.

Gramy / Grany

1 gram (1000 mg) ~ 16,129 grains (gran)

1/2 grama (500 mg) ~ 8,0645 grains (gran)

Przeliczenie niektórych jednostek stosowanych w wybranych krajach na gramy i kilogramy

1 fund (Pfund) niemiecki = 350,783 gram
1 funt (Pfund) szwajcarski = 375 gram
1 funt austriacki = 420,045 gram
1 funt (Pfund) duński = 357,858 gram
1 funt fiński aptekarski (Pund) = 357,663 gram
1 funt holenderski aptekarski (Pound) = 375 gram
1 funt norweski (Pfund) aptekarski = 357,85 gram; norweski funt handlowy = 498,4 gram
1 funt rosyjski aptekarski (=8064 dolom) = 358,322 gram; rosyjski funt handlowy (=96 zołotnikom, po 96 doli) = 409,511 gram
libra argentyńska (2 Marcos =16 Onzas) =459,367 gram
libra argentyńska (12 Onzos po 8 Drachmos) = 344,255 gram
libra hiszpańska aptekarska (18 Onzos po 8 Dracmas) = 345,069 gram
libra szwedzka aptekarska = 356,279 gram
1 Livre belgijska (12 Onces po 8 Drachmes) =275,347 gram
1 Livre francuska aptekarska (12 Onces po 8 Dragmes) = 367,129 gram
Tan (Pikol) chiński (= 100 Kin po 16 Liang) = 60,479 gram
Liang (Tehl) chiński (=100 Tsien po 10 Fen po 10 Li) = 37,799 gram
Derhem egipski (drachma egipska) = 3,0884 gram. Derhem aptekarski = 4 Kirat = 16 Kömmhach = 48 Habbeh
Oka egipska (=400 drachm) = 1,235 kg
Meh japoński [Monmeh] (= 10 Fung po 10 Rin po 10 Mo) = 3,78 g
Rio japoński [= Liang chiński] (= 10 Meh) = 37,8 gram
1 Pud rosyjski (=40 funtom rosyjskim handlowym) = 16,3805 gram
Berkowiec rosyjski (=10 Pudom) = 163,805 gram

Jednostka miary masy i spotykane skróty w starych publikacjach	Ilość gramów (g)	System angielski	System amerykański
1 funt – libra (Libr., libr., lib., lib)	360-420 gramów (g)	1 funt angielski = 453,59265 g	1 funt amerykański = 373,242 g
1 uncia (uncja), Unc. (unc., unc, Unc)	30 g	1 uncja angielska = 28,3495 g	1 uncja amerykańska = 31,103 g
1 drachma (Dr., dr, dr., Dr)	3,75 g	-	1 drachma amerykańska = 3,88 g
1 skrupuł (Scrup., scrup., scr., scrup)	1,25 g	-	1 skrupuł amerykański = 1,296 g
1 gran (gr, gr., Gr, Gr.)	0,06-0,062-0,063 g	1 gran angielski = 0,0648 g	1 gran amerykański = 0,0648 g
Niemetryczne miary objętości
		System angielski	System amerykański
1 Gallon	8 pint (61440 min.)	4,543458 litrów (l) Wg niektórych źródeł 4,543487 l	3,78551 litrów (l) Wg niektórych źródeł 4,7311 l
1 Pinta (pół kwarty)	20 uncji płynu (20 fl. oz)	567,932 cm³ (ml) Wg niektórych źródeł 567,936 cc. (ml)	473,11 cm³ (ml) Wg niektórych źródeł 591,50 cc. (ml)
1 Uncja płynna Fluid Ounce Fl.oz.	8 drachm płynu Fl.drm.	28,397 cm³ (ml) Wg niektórych źródeł 28,396 cc. (ml)	29,57 cm³ (ml)
1 Drachma płynna Fluid Drachm Fl.drm., Fl.dr.	60 minimów	3,55 cm³ (ml) 3,549 cc. (ml)	3,70 cm³, cc, (ml)
1 Minim	0,059 cm³ (ml)	0,059 cm³ (ml)	0,0616 cm³ (ml)
quart, qt, kwarta	921,6 ml	11360 min. = 32 fl.oz.	-
Inne metody odmierzania ilości płynów
1 łyżeczka do herbaty	5 ml
1 łyżeczka deserowa	10 ml
1 łyżka stołowa	15 ml
1 kieliszek	30 ml
1 szklanka	200 ml

Angielskie miary objętości:

1 gill = 142 ml

1 pint = 4 gills

1 quart = 2 pints

1 gallon = 4 quarts

1 peck = 2 gallons

1 bushel = 8 gallons

1 quarter = 8 bushels

Angielskie miary aptekarskie objętości:

1 minim = 0,059 ml

1 fluid scruple = 1,184 ml

1 fluid drachm (60 minims) = 3,552 ml

1 fluid ounce (8 drachms) = 28,4123 ml

1 pint (20 fluid ounces) = 0,568 l

1 gallon = 8 pints = 160 fluid ounces

Średniowiecze-Renesans i System Norymberski

Średniowiecze-Renesans
i System Norymberski