Chemioterapia
acne inversa
Niewątpliwie jednym z etapów leczenia acne inversa
jest zastosowanie leków hamujących namnażanie bakterii (działanie
bakteriostatyczne) oraz leków niszczących drobnoustroje (działanie bakteriobójcze),
czyli chemoterapeutyków. Chemioterapeutyki obejmują także leki
przeciwpierwotniakowe, przeciwgrzybicze
i przeciwpasożytnicze (niszczące bezkręgowce pasożytnicze).
Do chemoterapeutyków zaliczamy między innymi
sulfonamidy
i antybiotyki, wykorzystywane w leczeniu acne inversa.
Pierwszym sulfonamidem wprowadzonym do lecznictwa był
prontosil. Działanie tego związku zostało odkryte w 1934 roku przez
niemieckiego patologa Gerhard’a Domagk’a (1895-1964). Właśnie Domagk
zapoczątkował erę sulfonamidów w lecznictwie. Uważam to, obok wprowadzenia
antybiotyków – za największe osiągnięcie medycyny XX wieku.
Gerhard Domagk
Sulfonamidy są związkami pochodnymi kwasu
sulfanilowego. Sulfonamidy mają zbliżoną budowę do PABA, czyli kwasu
para-amino-benzoesowego (niegdyś słynna witamina H1). PABA jest składnikiem
kwasu foliowego (koenzymu – kwasu tetrahydrofoliowego) niezbędnego do syntezy
puryn wchodzących w skład DNA. Bakterie syntetyzują kwas foliowy
z prostych składników znajdujących się w komórce żywiciela (człowieka).
Jeżeli człowiek zażywa sulfonamidy, wówczas przenikają one do wnętrza
komórek. Sulfonamidy są analogami PABA (inaczej mówiąc - sulfonamidy to
inhibitory kompetycyjne syntezy kwasu foliowego). Sulfonamidy „udające” PABA
są pobierane przez bakterie do syntezy kwasu foliowego. Powstaje nieaktywny
biologicznie koenzym (z wbudowanym fragmentem sulfonamidu), przez co
zahamowane zostaje rozmnażanie bakterii.
Zwierzęta, ludzie i rośliny także wykorzystują kwas
foliowy do swoich przemian biochemicznych. Czy zatem zażywanie sulfonamidów
nie hamuje syntezy kwasu foliowego w naszych komórkach?
W komórkach zwierząt i człowieka sulfonamidy nie hamują
syntezy kwasu foliowego, bo kwas foliowy nie jest syntetyzowany z prostych
składników. Człowiek uzyskuje kwas foliowy w przyjmowanym pożywieniu i w
kompletnej postaci (gotowy) jest spożytkowany
w procesach biochemicznych. Sulfonamidy hamują też pobieranie kwasu
glutaminowego przez komórki bakteryjne.
Antybiotyki to substancje wytwarzane przez bakterie i
grzyby, które mają zdolność hamowania procesów życiowych drobnoustrojów
chorobotwórczych. Antybiotyki mogą działać bakteriostatycznie
i fungistatycznie (hamować rozmnażanie bakterii i grzybów) oraz bakterio- i
grzybobójczo (zabijają bezpośrednio komórki bakterii
i grzybów chorobotwórczych). Ogólnie biorąc, antybiotyki można podzielić na 3
główne grupy, w zależności od mechanizmu i miejsca ich oddziaływania na
komórki drobnoustrojów:
1. Uszkadzające strukturę
ściany i (lub) błony komórkowej oraz zaburzające czynności w nich odbywające
się (cefalosporyny, penicyliny, polimiksyny, colistyna, vankomycyna).
2. Hamujące syntezę
białek strukturalnych i enzymatycznych cytozolu (erytromycyna, linkosamidy,
neomycyna, streptymycyna, tetracykliny).
3. Uszkadzające
materiał genetyczny drobnoustrojów (ryfamycyna, ryfampicyna, etambutol,
gryzeofulwina).
Howard Walter Florey
Rudolf Emmerich (1852-1914) wykazał w 1899 roku, że pyocyanoza
(piocjanoza) wydzielana przez prątki błękitne działa niszcząco na inne drobnoustroje.
Piocjanoza to pierwszy odkryty antybiotyk, choć nie była wykorzystywana. W
XIX wieku Połotiebnow i Monassein stosowali wyciągi z pleśni pędzlaka Penicillium
notatum. W 1928 roku Alexander Fleming (1881-1935) zaobserwował wpływ
antybakteryjny pleśni na szalkach Petriego. Obserwacje opisał w 1929 roku.
Dzięki badaniom Howard’a Walter’a Florey’a (1898-1968) i Ernst’a Boirs’a
Chain’a (1906-1979) w latach 1938-1941 wprowadzono do lecznictwa penicylinę
(1942 r.).
Ernst Boirs Chain
W 1943 roku
Selman Waksman (1888-1973) odkrył antybiotyk streptomycynę. Odkrycia
te zapoczątkowały szereg badań i odkryć kolejnych antybiotyków.
Selman Waksman
W leczeniu acne inversa mogą być wykorzystane
następujące chemoterapeutyki:
Ø
Co-trimoxazole – połączenie sulfonamidu (sulfametoksazol)
z trimotoprimem; lek o szerokim zakresie działania bakteriostatyznego; hamuje
rozwój paciorkowców, gronkowców i pałeczek. Nie działa na maczugowce
beztlenowe. Nie może być stosowany w razie niewydolności wątroby,
niewydolności nerek oraz w razie nadwrażliwości na składniki leku. Nie
stosować w czasie ciąży
i laktacji. Podaje się go w
dawce 960 mg lub 1,44 g (w ciężkich stanach) co 12 godzin. Preparaty
handlowe: Biseptol (Polfa Pabianice) – tabl. 120, 480, 960 (suma obu
składników w mg
w 1 tabl.); Bactrim (Hoffmann La-Roche) – tabl. 480, 960; Co-Trimoxasol (Fatol) – tabl. 480 i 960;
Duo-Septol (ICN) – tabl. 480; Septrim (GlaxoWellcome) – tabl. 480; Supracombin (Grünenthal) – tabl. 960.
Ø
Trimethoprim (pochodna diamino-pirymidyny) działa
bakteriostatycznie w stosunku do gronkowców
i paciorkowców; nie działa na bakterie beztlenowe – maczugowce. Nie wolno go
stosować w czasie ciąży i laktacji. Jest dobrze tolerowany. Wysypka skórna
jest wskazaniem do odstawienia leku. Stosowany w dawce 200 mg co 12 godzin
przez 10 dni. Preparaty handlowe:
Monotrim (GEA) – tabl. 100 i 200 mg; TMP-Ratiopharm – tabl. 100 i 200 mg;
Primosept (Andreabal) – tabl. 100 mg, Trimesan (Sun-Farm) – tabl. 100 mg.
Ø
Dapsone – lek sulfonowy stosowany oficjalnie do leczenia
trądu; wywiera działanie bakteriostatyczne na bakterie Gram-dodatnie i
Gram-ujemne. Może okazać się skuteczny
w leczeniu acne inversa oraz ciężkich postaci trądziku ropnego.
Mechanizm działania – podobny jak u sulfonamidów. Jest stosowany także do
leczenia opryszczkowego zapalenia skóry
i nawracającego zapalenia chrząstek stawowych. Dawka: 100 mg co 12 godzin. Preparaty handlowe: Dapsone (Jacobus) – tabl. 25 i
100 mg; Dapson (Fatol) – tabl. 50 mg; Disulone (Rhone-Poulenc Rorer) – tabl. 100 mg (z dodatkiem
żelaza).
W czasie stosowania leku należy zażywać preparaty żelaza, np. Hemofer
prolongatum (1 draż 2 razy dz.) aby zminimalizować ryzyko wystąpienia
niedokrwistości, jaką może wywołać dapson. Nie stosować sulfonów w czasie
ciąży i laktacji oraz przy niewydolności wątroby lub nerek. Przy chorobach
krwi nie stosować sulfonamidów i sulfonów.
Ø
Xibornol – lek bakteriostatyczny działający na gronkowce
i paciorkowce. Bardzo skuteczny, uzyskuje duże stężenie
w lipidach, w powietrzu wydychanym, w tkance płucnej,
w skórze, a co ważne w gruczołach skórnych. Oficjalnie stosowany w leczeniu
zakażeń układu oddechowego. Przydatny w leczeniu różnych postaci acne. Preparat handlowy: Nanbacine (Rhone-Poulenc Rorer) –
kaps. 250 mg. Dawka: 2 razy dz. po 250 mg. Można łączyć z sulfonamidami
i antybiotykami.
Ø
Bacytracyna – antybiotyk polipeptydowy o działaniu
bakteriobójczym. Niszczy paciorkowce, gronkowce
i maczugowce, w tym szczepy oporne na penicylinę. Zaburza syntezę ściany
komórkowej bakterii. Stosowana na skórę. Zmiany smarować lub pudrować 3-4
razy dz. Preparaty handlowe: Baneopol (Streuli) – zasypka, maść (obie
z dodatkiem neomycyny i polimiksyny B); Batramycyna (Geistlich – pasta,
zasypka; Neobac (Dermapharm) – maść, Neobacetin (Yamanouchi) – maść; Cicatrex
GlaxoWellcome) – zasypka, maść. Wszystkie zawierają dodatek neomycyny,
chociaż neomycyna jest całkowicie nieprzydatna w leczeniu acne inversa.
Neomycyna nie leczy również innych form trądziku (bakterie trądzikotwórcze są
na nią odporne). Chodzi nam wyłącznie o bacytracynę. Najlepiej przygotować
roztwór do przemywania skóry 1000 j.m. bacytracyny na 1 g (lub 1 ml)
rozpuszczalnika (Bacitracin /Grossmann/ - fiolki z substancją suchą 10 000
j.). Leczenie zewnętrzne acne jest leczeniem uzupełniającym!!!
Ø
Cefalosporyny – antybiotyki beta-laktamowe, pochodne kwasu
aminocefalosporynowego. Obejmują kilka grup i generacji, niektóre w ogóle nie
nadają się do leczenia acne, inne z kolei są bardzo skuteczne. Działają
bakteriobójczo na większość paciorkowców i gronkowców. Należą tutaj między
innymi: # Cefalotin (nie działa na Staph. aureus co czyni go mniej przydatnym
w leczeniu acne inversa), # Cefuroxime – wartościowy w terapii acne inversa,
działa silnie na gronkowce i paciorkowce – dawka 750 mg co 8 godzin
(domięśniowo) – Biofuroksym (Bioton) – fiolki 250, 500 i 750 mg – substancja
sucha; Zinacef (GlaxoWellcome) – fiol. 250 i 750 mg – subst. sucha; Plixym
(Pliva) – fiol. 250, 750 mg – subst. sucha; Tarsime (Polfa Tarchomin) – fiol.
750 – subst. sucha; # Cefetamet, # Cefamandole – domięśniowo (1 g substancji
na 3 ml rozpuszczalnika) – 750-1000 mg co 8 godzin: Tarcefandol (Polfa
Tarchomin) – fiol. 500 i 1000 mg;
Kefandol, Mandokef (Lilly) – fiol. 500, 750 i 1000 mg; # Cefapirin – działa
na paciorkowce i gronkowce; domięśniowo (1 g leku na 2-3 ml rozpuszczalnika)
1000 mg co 6 godzin – Cefaloject (Bristol-Myers Squibb) – amp. 1000 mg (i.m.)
– sucha substancja; # Cefepime i Cefpirome – skuteczne w acne, w ciężkich
postaciach acne inversa warto podawać wraz
z metronidazolem (metronidazole doustnie 500 mg 2 razy dz.) - Maxipime –
fiolki 500 i 1000 mg, Axepim (Bristol-Myers Squibb) – amp. 500 i 1000 mg –
domięśniowo 1000 mg co 12 godzin (1 g leku na 3 ml rozpuszczalnika); #
Cefotiam doustnie 600 mg co 12 godzin lub domięśniowo 1000 mg co 12 godzin –
Spizef (Takeda) – fiolki 500 i 1000 mg (podawać z lidokainą), Taketiam
(Takeda) – tabl. powl. 200 mg, Texodil (Cassene) – tabl. powl. 200 mg; #
Cefprozil – doustnie 500 mg co 12 godzin – Cefzil (Bristol-Myers Squibb) –
tabl. powl. 250 i 500 mg; Procef (Grünenthal) – tabl. powl. 250 i 500 mg.
Ø
Vancomycin – antybiotyk glikopeptydowy, hamujący syntezę
ściany komórkowej bakterii. Działa głównie na gronkowce
i paciorkowce. Rzadko występuje oporność bakterii na ten antybiotyk. Dawka:
250 mg co 8 godzin przez 10 dni - preparaty: Vancocin (Eli Lilly) – kaps. 125 i 250 mg, Vancocin HCL – kaps. 125 i 250 mg;
Vancomycin Lilly Enterocaps – kaps. 250 mg. Wyjątkowo skuteczna także w
innych ciężkich formach trądziku (ropny, martwiczy, bliznowcowy).
Ø
Trovafloxacine – fluorochinolonowy lek bakteriobójczy
działający Gram dodatnie i Gram ujemne, zwłaszcza beztlenowe oraz
paciorkowce. Hamuje syntezę DNA u bakterii. Podczas zażywania leku nie należy
opalać się. Nie zażywać równocześnie leków z glinem, żelazem i magnezem (np.
zobojętniających treść żołądka). Stosowany w dawce 200 mg raz dz. przez 15-20
dni. W czasie kuracji pić sporo płynów, najlepiej wodnych wyciągów ziołowych
odżywczych
i przeciwtrądzikowych. Preparaty handlowe: Trovan (Pfizer) – tabl. powl. 100
i 200 mg.
Ø
Grepafloxacin – lek bakteriobójczy fluorochinolonowy jak
wyżej. Działanie – jak Trovafloksacyna. Preparaty: Raxar, Vaxar (GlaxoWellcome) – tabl. powl. 200, 400 i 600 mg.
Dawka: 600 mg 1 raz dz. przez 10 dni. W trakcie leczenia nie prowadzić
samochodu.
Ø
Metronidazole – pochodna nitroimidazolu o działaniu
przeciwbakteryjnym i przeciwpierwotniakowym. Niszczy bakterie beztlenowe,
jednakże często wytwarza się oporność na ten lek jeżeli jest stosowany
samodzielnie, dlatego należy go podawać wraz z innymi chemioterapeutykami.
Uzyskuje wysokie stężenie w skórze i w jej wydzielinach, co ułatwia
postępowanie przeciwtrądzikowe. Doustnie podaje się 500 mg 2 razy dz.
Preparaty: Metronidazol (Polpharma) – tabl. 250 mg, Supplin (Biochemie) –
tabl. 250 mg, Vagimid (Apogepha) – draż i tabl. powl. 250 i 500 mg, Flagyl
(Rhone-Poulenc Rorer) – tabl. 250 i 500 mg. Zmiany trądzikowe na skórze warto
równocześnie smarować kremem lub maścią Metronidazol (najlepiej krem 10% na
eucerynie).
Ø
Nafcillin – półsyntetyczna penicylina działająca
bakteriobójczo głównie na gronkowce i paciorkowce. Dawka – domięśniowo (1 g
leku na 4 ml rozpuszczalnika) – 500-1000 mg co 6 godzin; doustnie 500 mg co 6
godzin. W Polsce niedostępna.
Ø Norfloxacin – lek bakteriobójczy
fluorochinolonowy. Nie działa na beztlenowce. Nie podawać go łącznie z lekami
zobojętniającymi treść żołądka, preparatami żelaza i magnezu. Nie podawać
kobietom ciężarnym i karmiącym oraz dzieciom. Dawka – doustnie pierwsza dawka
800 mg, potem 400 mg co 12 godzin przez 14 dni. Preparaty: Noroxin, Noroxine, Utinor (Merck Sharp
and Dohme) – tabl. 400 mg, Nolicin (Krka) - tabl. 400 mg, Barazan (Dieckmann)
– tabl. powl. 400 mg.
Ø
Pefloxacin – bakteriobójczy lek fluorochinolonowy działajacy
dilnie na gronkowce, podobnie jak wyżej opisany. Nie działa na beztlenowce.
Hamuje syntezę DNA u bakterii (niszczy gyrazę, czyli topoizomerazę DNA).
Przeciwwskazania – podobnie jak wyżej.
Dawka – doustnie pierwsza dawka 800 mg, potem 400 mg co 12 godzin.
Preparaty: Abaktal (Lek) – tabl. powl. 400 mg, Pefloksacyna (Polfa Grodzisk)
– tabl. 400 mg, Peflacine (Bellon,
Egis) – tabl. 400 mg.
Ø
Fusidic Acid – antybiotyk steroidowy szczególnie ważny
w leczeniu wszelkich trądzików o cięzkim przebiegu. Działa na bakterie beztlenowe
(maczugowce), gronkowce i paciorkowce. Zabija także pierwotniaki. Hamuje
syntezę białek
w komórkach bakterii. Osiąga wysokie stężenie w skórze. Warto go podawać wraz z wankomycyną
lub klindamycyną, bowiem spada wówczas możliwość powstania oporności
gronkowców na antybiotyki. Nie podawać kobietom ciężarnym i karmiącym oraz
dzieciom. Dawka: 500-1000 mg co 8 godzin + Vancomycyna (250 mg co 8 godzin) lub Clindamycin (300 mg
co 6 godzin). Preparaty: Fucidin,
Fucidine (LEO) – tabl. 250 mg Fucidine (Boehringer
Ingelheim) – tabl. 250 mg, ponadto maść, żel i krem 2% oraz zasypka 2% –
stosować równocześnie na skórę wybraną formę.
Ø
Clindamycin – antybiotyk linkozamidowy bakteriobójczy
i bakteriostatyczny, hamujący syntezę białka w komórkach bakterii. Nie podawać kobietom ciężarnym i
karmiącym. Dawka – 300 mg co 6 godzin. Preparaty: Dalacin C – Pharmacia & Upjohn) – kaps. 150 i 300 mg;
Clindacin (Lannacher) – kaps. 300 mg, Klimicin (Lek) – kaps. 150 i 300
mg. Dalacin T – płyn do przemywania skóry (na spirytusie), emulsja, żel 1% -
skojarzyć z podawaniem doustnym leku.
Ø
Metacycline – antybiotyk pochodny oksytetracykliny. Dawka –
300 mg co 12 godzin. Preparaty:
Physiomycine (Laphal) – kaps. 300 mg;
Lysocline (parke-Davis) – kaps. 300 mg.
Ø Minocycline –
antybiotyk tetracyklinowy hamujący syntezę białka w komórkach bakterii.
Działa na niektóre gronkowce
i paciorkowce, w związku z czym może okazać się nieskuteczna w acne inversa.
Działa na maczugowce, dzięki czemu może być wykorzystany w leczeniu innych
trądzików. Osiąga wysokie stężenie w skórze i jej wydzielinach. Warto ją
skojarzyć z innym antybiotykiem o wąskim zakresie działania (działającym
szczególnie na gronkowce i paciorkowce). Dawka – pierwsza dawka 200 mg, potem
100 mg co 12 godz. Preparaty: Minocin
(Lederle, Wyeth) – tabl. 100 mg, Minocyclin (Ratiopharm) – kaps. 100 mg,
Lederderm (Lederle) – tabl. powl. 100 mg.
---
Nie należy stosować
w leczeniu acne inversa neomycyny, erytromycyny czy jej odmiany
(cykliczny węglan) – davercinu, bowiem są zupełnie nieskuteczne.
|
